Mẹ ơi, câu Cô nghe nhiều nhất từ ba mẹ có con tuổi 12–15 là: "Con em có kinh rồi, vậy là hết cao phải không Cô?", hay "Thằng bé vỡ giọng rồi, còn kịp không?". Cô trả lời ngắn trước: dậy thì rồi vẫn còn cao được, nhưng thời gian còn lại ngắn hơn ba mẹ nghĩ, và mỗi bạn còn một mức rất khác nhau. Bài này Cô giải thích con còn cao thêm khoảng bao nhiêu, đến lúc nào thì dừng, và nhà mình nên làm gì trong khoảng thời gian quý giá đó.
Những điều cần nhớ (Key Takeaways)
- Dậy thì không phải là hết cao. Đây là giai đoạn lớn nhanh nhất, chỉ sau giai đoạn sơ sinh.
- Con gái có kinh rồi vẫn còn cao, trung bình khoảng 7–8 cm, nhưng dao động rất rộng giữa các bạn.
- Có kinh càng sớm thì phần còn lại càng nhiều, có kinh muộn thì phần còn lại ít hơn.
- Con trai vỡ giọng chưa phải là dừng, con trai dậy thì muộn hơn và kéo dài hơn con gái.
- Muốn biết con còn bao nhiêu, đo đều 6 tháng một lần và hỏi bác sĩ về X-quang tuổi xương. Đừng đoán theo tuổi.
Dậy thì rồi có cao được nữa không? Vì sao câu trả lời là có
Xương dài ra nhờ lớp sụn tăng trưởng ở hai đầu xương. Khi vào dậy thì, hormone sinh dục làm lớp sụn này lớn rất nhanh, nên con "trổ mã" và cao vọt lên. Cũng chính các hormone này, sau vài năm, làm sụn cứng dần thành xương. Khi sụn đóng hẳn thì con dừng cao.
Nghĩa là dậy thì vừa là lúc con lớn nhanh nhất, vừa là đồng hồ đếm ngược đến lúc dừng lớn. Ba mẹ không cần hoảng khi thấy con dậy thì, nhưng cũng đừng nghĩ "còn lâu mới hết cao". Cô giải thích kỹ cơ chế này trong bài sụn tăng trưởng đóng khi nào và trẻ mấy tuổi thì hết cao.
Theo bảng tham chiếu chiều cao WHO 2007, mức tăng trung bình mỗi năm ở tuổi dậy thì như sau:
| Tuổi | Con gái tăng trung bình | Con trai tăng trung bình |
|---|---|---|
| 11 → 12 | 6,2 cm | 6,0 cm |
| 12 → 13 | 5,1 cm | 7,0 cm |
| 13 → 14 | 3,4 cm | 7,1 cm |
| 14 → 15 | 1,9 cm | 5,8 cm |
| 15 → 16 | 0,8 cm | 3,9 cm |
| 16 → 17 | 0,3 cm | 2,3 cm |
| 17 → 18 | 0,2 cm | 1,0 cm |
Bảng cho thấy hai điều. Con gái lớn mạnh nhất trước 13 tuổi rồi chậm dần, đến 16 tuổi gần như dừng. Con trai lớn mạnh nhất ở 12–15 tuổi và vẫn còn tăng đến 17–18 tuổi. Đây là con số trung bình của nhiều trẻ, con mình có thể sớm hơn hoặc muộn hơn vài năm.
Con gái có kinh rồi còn cao thêm bao nhiêu?
Đây là phần ba mẹ hỏi nhiều nhất, và cũng là phần hay bị nói sai nhất. Trên mạng hay có câu "có kinh rồi chỉ cao thêm 5–7 cm". Con số trung bình gần đúng như vậy, nhưng nó che mất một sự thật quan trọng: mỗi bạn gái khác nhau rất nhiều.
Năm 2024, nhóm nghiên cứu Đại học Gothenburg (Thụy Điển) theo dõi 793 bé gái từ lúc sinh đến khi trưởng thành và công bố trên tạp chí Frontiers in Pediatrics. Kết quả chính:
- Tuổi có kinh lần đầu trung bình là 13 tuổi, sớm nhất khoảng 8 tuổi, muộn nhất khoảng 17 tuổi.
- Sau kỳ kinh đầu, các bạn cao thêm trung bình 8 cm, một nửa số bạn cao thêm dưới 7 cm.
- Khoảng dao động rất rộng: từ chưa đến 1 cm đến hơn 30 cm. Chỉ khoảng một nửa số bạn rơi vào mức "6–8 cm" quen thuộc.
- Bạn nào có kinh trước 12 tuổi thì sau đó còn cao thêm nhiều hơn, khoảng 13 cm. Bạn nào có kinh sau khoảng 14 tuổi thì chỉ còn khoảng 3 cm.
Ba mẹ thấy nghịch lý không? Con có kinh sớm thì phần "còn lại" nhiều hơn, nhưng đó là vì con bắt đầu sớm, chứ không có nghĩa con sẽ cao hơn bạn bè khi trưởng thành. Nhiều bạn có kinh sớm lúc 10–11 tuổi cao vượt lớp, rồi dừng sớm và bị các bạn khác đuổi kịp. Cô có bài riêng về chuyện này: bé gái có kinh nguyệt sớm có sao không.
Vì sao có kinh rồi vẫn còn cao?
Ở con gái, đỉnh tăng tốc chiều cao thường đến trước kỳ kinh đầu. Theo hướng dẫn của Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ ACOG, kỳ kinh đầu thường đến khoảng 2–3 năm sau khi ngực bắt đầu nhú. Lúc có kinh, con đã qua phần lớn giai đoạn lớn nhanh, nhưng sụn chưa đóng hẳn, nên vẫn còn cao thêm chậm dần trong khoảng 2–3 năm.
Vì vậy, nếu ba mẹ muốn tác động vào chiều cao con gái, thời điểm tốt nhất là từ khi con bắt đầu nhú ngực, không phải chờ đến khi con có kinh. Cô viết kỹ dấu hiệu từng giai đoạn trong bài dậy thì ở bé gái.
Con trai vỡ giọng rồi còn cao được nữa không?
Còn, và thường còn khá nhiều. Con trai vào dậy thì muộn hơn con gái khoảng 1–2 năm, và đợt lớn nhanh của con trai cũng đến muộn hơn trong quá trình dậy thì. Vỡ giọng thường xảy ra khi con đang ở giữa dậy thì, quanh lúc con lớn nhanh nhất, nên sau đó con thường còn cao thêm trong vài năm.
Nhìn lại bảng WHO ở trên: từ 15 đến 18 tuổi, con trai trung bình vẫn cao thêm khoảng 7 cm. Các dấu hiệu cho thấy con trai đã gần dừng lớn là: ria mép và râu rậm hơn, vai nở rộng, chiều cao 6 tháng gần đây gần như không đổi. Cô phân tích riêng mức tăng của con trai trong bài bé trai dậy thì cao thêm bao nhiêu cm và con trai 15 tuổi còn cao được không.
Dậy thì sớm có cao được nữa không?
Có, nhưng ba mẹ cần để ý kỹ hơn. Theo Viện Hàn lâm Bác sĩ Gia đình Hoa Kỳ (AAFP), dậy thì sớm là khi con gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi, con trai trước 9 tuổi. Con dậy thì sớm thường cao vượt bạn bè lúc đầu, nhưng sụn cũng đóng sớm hơn, nên chiều cao trưởng thành có thể thấp hơn tiềm năng.
Nếu con dậy thì trước các mốc trên, ba mẹ nên đưa con đi khám nội tiết nhi sớm. Bác sĩ sẽ xét nghiệm hormone và chụp X-quang tuổi xương để quyết định có cần điều trị không. Cô viết kỹ trong bài dậy thì sớm có sao không và dậy thì sớm ở trẻ.
Làm sao biết con còn cao được bao nhiêu?
Tuổi trên giấy khai sinh không nói được con còn bao nhiêu. Hai bạn cùng 13 tuổi, một bạn có thể còn 10 cm, một bạn chỉ còn 2 cm. Ba cách giúp ba mẹ biết rõ hơn:
- Đo chiều cao đều 6 tháng một lần, cùng giờ buổi sáng, ghi lại. Nếu 6 tháng con tăng dưới 1 cm và đã dậy thì vài năm, con có thể đang gần dừng.
- Ghi lại mốc dậy thì: con gái nhú ngực lúc nào, có kinh lúc nào; con trai vỡ giọng, mọc ria lúc nào. Những mốc này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
- Chụp X-quang bàn tay, cổ tay để xem tuổi xương. Đây là cách chắc nhất để biết sụn còn mở nhiều hay ít. Bác sĩ nhi hoặc nội tiết nhi sẽ chỉ định khi cần.
Ba mẹ có thể so chiều cao của con với chuẩn theo tuổi ở các bài chiều cao bé gái 12 tuổi hay cao thêm 20–30 cm ở tuổi dậy thì.
Con đã dậy thì, nhà mình nên làm gì để con cao hết tiềm năng?
Khoảng thời gian còn lại sau dậy thì ngắn, nên mỗi tháng đều quý. Cô khuyên ba mẹ tập trung vào những việc có bằng chứng:
- Ngủ đủ và ngủ sớm: tuổi 13–18 cần khoảng 8–10 tiếng mỗi đêm. Con thức khuya học bài, chơi điện thoại là thiệt nhiều nhất.
- Ăn đủ đạm mỗi bữa: trứng, cá, thịt, đậu, sữa. Con dậy thì lớn nhanh nên cần nhiều đạm hơn tuổi nhỏ.
- Đủ canxi và vitamin D: theo NIH, trẻ 9–18 tuổi cần khoảng 1.300 mg canxi mỗi ngày, cao nhất trong cuộc đời. Sữa, sữa chua, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau xanh đậm là nguồn tốt.
- Vận động mỗi ngày ít nhất 60 phút: bơi, bóng rổ, cầu lông, nhảy dây, chạy. Đây là khuyến nghị của WHO cho trẻ 5–17 tuổi.
- Giữ cân nặng hợp lý: thừa cân làm nhiều bé gái dậy thì sớm hơn, thiếu cân lại làm con thiếu nguyên liệu để lớn.
- Sửa tư thế: con ngồi học nhiều dễ gù lưng. Đứng thẳng không làm xương dài ra, nhưng giúp con không mất 1–2 cm vì dáng đổ.
Những điều ba mẹ không nên làm
- Không tự mua thuốc nội tiết, thuốc "kéo dài dậy thì" hay hormone tăng trưởng cho con. Những thuốc này chỉ dùng khi bác sĩ chẩn đoán bệnh và theo dõi sát.
- Không tin lời hứa "cao thêm 10–15 cm sau dậy thì" từ máy kéo giãn, viên uống hay bài tập thần kỳ. Không có cách nào làm xương dài thêm khi sụn đã đóng.
- Không ép con ăn kiêng, bỏ bữa để "chậm dậy thì". Việc này làm con thiếu chất và có thể còn thấp hơn.
👉 Mẹ muốn con cao tối đa trong “cửa sổ vàng”?
Để lại thông tin, đội ngũ Cô Linh sẽ tư vấn lộ trình chiều cao phù hợp với tình trạng thực tế của con — hoàn toàn miễn phí.
📩 Nhận tư vấn miễn phí cho conCâu hỏi thường gặp
Dậy thì rồi có cao được nữa không? Có. Dậy thì là giai đoạn con lớn nhanh nhất. Con gái thường còn cao đến khoảng 15–16 tuổi, con trai đến khoảng 17–19 tuổi, tùy từng bạn.
Con gái có kinh rồi còn cao thêm bao nhiêu cm? Trung bình khoảng 7–8 cm trong 2–3 năm. Nhưng theo nghiên cứu theo dõi 793 bé gái ở Thụy Điển, có bạn chỉ thêm dưới 1 cm, có bạn thêm hơn 15 cm. Có kinh càng sớm thì phần còn lại càng nhiều.
Có kinh 2 năm rồi còn cao được không? Có thể còn một ít, thường chỉ vài cm hoặc ít hơn. Đo chiều cao 6 tháng một lần. Nếu con gần như không tăng, ba mẹ có thể hỏi bác sĩ chụp X-quang tuổi xương.
Con trai vỡ giọng rồi còn cao không? Còn. Vỡ giọng thường xảy ra giữa dậy thì, sau đó con trai còn cao thêm trong vài năm. Con trai thường dừng lớn quanh 17–19 tuổi.
Qua tuổi dậy thì có cao được nữa không? Khi đã qua hết dậy thì và sụn tăng trưởng đã đóng thì không cao thêm được. Lúc này chỉ có thể trông cao hơn nhờ đứng thẳng và tập cơ lưng.
Dậy thì sớm có cao được nữa không? Có, nhưng con có thể dừng lớn sớm hơn bạn bè. Nếu con gái dậy thì trước 8 tuổi, con trai trước 9 tuổi, ba mẹ nên cho con đi khám nội tiết nhi.
Bài viết này có hữu ích với bạn không?
Nguồn tham khảo
- Chuẩn tăng trưởng trẻ em của WHO (who.int)✓ Nguồn uy tín
- bảng tham chiếu chiều cao WHO 2007 (who.int)✓ Nguồn uy tín
- công bố trên tạp chí Frontiers in Pediatrics (doi.org)
- hướng dẫn của Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ ACOG (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)✓ Nguồn uy tín
- Viện Hàn lâm Bác sĩ Gia đình Hoa Kỳ (AAFP) (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)✓ Nguồn uy tín
- ods.od.nih.gov (ods.od.nih.gov)✓ Nguồn uy tín
- WHO cho trẻ 5–17 tuổi (who.int)✓ Nguồn uy tín
Nội dung bài viết chỉ mang tính thông tin, tổng hợp từ các nguồn khoa học uy tín và được đội ngũ Cô Linh Dinh Dưỡng rà soát. Bài viết không thay thế chẩn đoán hoặc tư vấn y tế trực tiếp. Khi con có dấu hiệu bất thường, hãy đưa con đi khám bác sĩ.
BÍ QUYẾT MỖI TUẦN TỪ CÔ LINH
Nhận cẩm nang nuôi con cao lớn — miễn phí qua email
Kiến thức cô đọng về dinh dưỡng, chiều cao và phát triển của con — Cô gửi đều đặn mỗi khi có điều đáng giá.
Tóm lại, dậy thì rồi con vẫn còn cao được, nhưng phần còn lại khác nhau rất nhiều giữa các bạn và thời gian không còn dài. Thay vì lo lắng hay tìm thuốc thần kỳ, ba mẹ hãy đo cho con đều đặn, cho con ngủ đủ, ăn đủ đạm và canxi, vận động mỗi ngày. Nếu ba mẹ muốn biết con mình đang ở mức nào và còn khoảng bao nhiêu, hãy nhận tư vấn miễn phí từ Cô Linh Dinh Dưỡng. Và mời ba mẹ tham gia Cộng Đồng Tăng Chiều Cao Việt Nam cùng Cô nhé.
